Leczenie psychiatryczne w rozmowach to często podział: leki albo psychoterapia.
Czasem bywa on przedstawiany niemal jak wybór między „biologią” a „rozmową”. Jakby jedno oddziaływało na mózg, a drugie wyłącznie na myśli czy emocje. Tymczasem sprawa jest bardziej złożona.
Każda trwała zmiana w sposobie przeżywania, reagowania i myślenia musi ostatecznie wiązać się ze zmianą funkcjonowania ośrodkowego układu nerwowego. Nie dlatego, że człowiek jest „tylko mózgiem”, lecz dlatego, że to właśnie w strukturach mózgowych zapisywane są doświadczenia, nawyki, schematy reagowania i sposoby interpretowania świata.
Mózg nie jest strukturą stałą. Posiada zdolność do neuroplastyczności – czyli do zmiany siły i organizacji połączeń między neuronami. To właśnie w tych połączeniach przechowywane są informacje o tym, jak reagujemy, czego się spodziewamy, czego się boimy i w jaki sposób regulujemy emocje.
Upraszczając, można powiedzieć, że leczenie – niezależnie od jego formy – polega na modyfikowaniu tych połączeń.
Farmakoterapia wpływa na funkcjonowanie określonych układów neuroprzekaźnikowych. Zmienia dostępność serotoniny, noradrenaliny czy dopaminy, a w konsekwencji modyfikuje aktywność sieci neuronalnych odpowiedzialnych za nastrój, motywację czy regulację lęku. W dłuższej perspektywie może prowadzić do trwałych zmian w sile połączeń synaptycznych i w sposobie komunikacji między obszarami mózgu.
Psychoterapia działa inaczej, ale cel biologiczny jest podobny.
Poprzez powtarzalne doświadczenie relacyjne, poprzez nowe sposoby rozumienia siebie, poprzez ćwiczenie innych reakcji emocjonalnych i behawioralnych, dochodzi do stopniowej reorganizacji tych samych sieci neuronalnych. To proces wolniejszy, wymagający aktywnego zaangażowania pacjenta, ale również prowadzący do zmian w strukturze i funkcjonowaniu mózgu.
Nie jest więc tak, że leki „działają na mózg”, a psychoterapia „tylko na rozmowę”. Obie formy oddziaływania zmierzają do tego samego – do zmiany utrwalonych wzorców funkcjonowania zapisanych w układzie nerwowym. Różnią się drogą, tempem i zakresem wpływu.
Farmakoterapia bywa szczególnie potrzebna wtedy, gdy nasilenie objawów uniemożliwia podjęcie pracy terapeutycznej. Silna depresja, głęboki lęk czy zaburzenia snu mogą blokować możliwość refleksji i zmiany. W takich sytuacjach leki pomagają przywrócić minimalną równowagę, która umożliwia dalszą pracę.
Psychoterapia natomiast pozwala w sposób bardziej świadomy i trwały modyfikować schematy poznawcze i emocjonalne. Jej efekty często utrzymują się długo po zakończeniu procesu, ponieważ zmiana dotyczy nie tylko objawów, ale sposobu interpretowania doświadczeń.
W praktyce klinicznej rzadko chodzi o wybór ideologiczny. Często chodzi o dopasowanie metody do sytuacji. Czasem wystarczy jedna forma oddziaływania. Czasem najlepsze efekty przynosi ich połączenie.
Z perspektywy neurobiologii najważniejsze jest jedno: skuteczne leczenie to takie, które prowadzi do trwałej zmiany w sposobie funkcjonowania mózgu. Niezależnie od tego, czy droga do tej zmiany wiedzie przez farmakologię, czy przez relację terapeutyczną.
Może więc zamiast pytać, co „jest bardziej biologiczne”, warto zapytać, co w danym momencie będzie najbardziej pomocne dla konkretnej osoby.
Zastrzeżenia prawne
Wszelkie treści publikowane na stronie internetowej, w tym artykuły, materiały edukacyjne oraz wpisy blogowe, mają charakter wyłącznie informacyjny i nie stanowią indywidualnej porady lekarskiej ani diagnozy. Indywidualna porada lekarska może być udzielona wyłącznie po osobistym kontakcie z lekarzem psychiatrą.
